एका म्हाताऱ्या वडिलांनी आपल्या चार भांडखोर मुलांना एका साध्या काठीच्या जुडीने जो धडा शिकवला, तो शतकानुशतके लोक आठवत आहेत.
एका छोट्याशा गावात — डोंगराच्या पायथ्याशी — एक म्हातारा शेतकरी राहायचा. त्याचं नाव होतं — रामभाऊ. त्याने आयुष्यभर खूप कष्ट करून आपलं घर बांधलं होतं. एक छोटी शेती, एक गाय, एक बैल, एक छानशी विहीर — हीच त्याची संपत्ती.
रामभाऊंना चार मुलं होती. मोठ्याचं नाव गणेश, दुसऱ्याचं विठ्ठल, तिसऱ्याचं श्रीधर, आणि सगळ्यात धाकट्याचं रघू.
चौघेजण मोठे होऊन तरुण झाले. ते सर्वजण सशक्त, मेहनती, हुषार होते. परंतु — एक मोठी समस्या होती. ते आपापसांत खूप भांडायचे.
एक म्हणायचा — "माझा वाटा अधिक!"
दुसरा म्हणायचा — "तू नेहमी ओढतोस!"
तिसरा म्हणायचा — "मी सगळ्यांत हुषार आहे!"
चौथा म्हणायचा — "तुम्ही मला कमी समजता!"
दिवसभर त्यांचे भांडण चालायचे. कधी पैशासाठी, कधी कामाच्या वाटणीसाठी, कधी क्षुल्लक गोष्टींसाठी.
रामभाऊ आता खूप थकले होते. केस पांढरे झाले होते, पाठ वाकली होती, हाताचे थरथर सुरू झाले होते. ते खूप कमी बोलायचे. पण मनात त्यांना आपल्या मुलांची फार चिंता होती.
एक दिवस ते आपल्या बाजेवर बसले. विचार करत होते —
"माझे दिवस संपत आले आहेत. एक दिवस मी जाईन. मग ही चार पोरं काय करतील? आज माझ्यामुळे तरी ती एका छताखाली राहतात. पण उद्या? जर आजही ती भांडतात, तर माझ्याशिवाय तर सगळं विभागून घेतील. एकमेकांचे शत्रू होतील. कुटुंब उध्वस्त होईल."
"मला त्यांना एक धडा द्यावा लागेल. असा धडा जो ती कधीच विसरणार नाहीत."
त्यांनी बराच वेळ विचार केला. आणि शेवटी — एका रात्री — त्यांना एक उपाय सुचला. ते स्मित करून झोपी गेले.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी रामभाऊंनी आपल्या चार मुलांना बोलावलं. चौघेजण समोर येऊन उभे राहिले. ते कुजबुजत होते — "बाबांनी आज अचानक काय बोलावलं असेल?"
रामभाऊंनी मोठा श्वास घेतला. म्हणाले —
"मुलांनो, आज मी तुम्हाला एक छोटसं काम सांगणार आहे. ते केल्यानंतर मी तुम्हाला माझ्या आयुष्याची सर्वांत मोठी संपत्ती देणार आहे."
चौघांच्या डोळ्यांत चमक आली. "संपत्ती? कोणती संपत्ती? आम्हाला तर वाटायचं बाबांकडे काही नाही..."
रामभाऊंनी हसून म्हटलं, "ती संपत्ती मी तुम्हाला नंतर सांगेन. पहिले काम पूर्ण करा."
"बोला बाबा, काय करायचंय?" गणेश म्हणाला.
रामभाऊंनी आपल्या जुन्या काठीला धरून उठले. ते बागेत गेले. तिथून त्यांनी सहा-सहा बारीक काठ्या तोडल्या. प्रत्येकजण साधारण हाताच्या लांबीची, बोटाच्या जाडीची.
त्यांनी प्रत्येक मुलाला एक काठी दिली.
"आता ही काठी मोडा," — रामभाऊ म्हणाले.
चौघांनी एकदम विचित्र चेहरा केला. "हे तर सोपं आहे, बाबा!"
आणि — "क्रॅक!" — गणेशने आपली काठी मोडली. "क्रॅक!" — विठ्ठलाने ही. "क्रॅक! क्रॅक!" — श्रीधर आणि रघूने ही आपापल्या काठ्या एका झटक्यात मोडल्या.
"झालं बाबा. आम्ही चौघांनीच मोडल्या. आता पुढे?"
रामभाऊंनी हसून म्हटलं — "उत्तम! तुम्ही चौघेही ताकदवान आहात. हे मला माहीतच होतं."
आता त्यांनी बागेतून दहा काठ्या आणल्या. त्या सर्व काठ्या त्यांनी एका जाड दोऱ्याने एकत्र बांधल्या. एक छानशी काठ्यांची जुडी तयार झाली.
रामभाऊंनी ती जुडी गणेशच्या हातात दिली. म्हणाले —
"आता ही जुडी मोड!"
गणेश हसला. "बाबा, मी एका काठीला तर सहज मोडलं. ही दहा-काठीची जुडी काय असेल! एक मिनिटात मोडतो."
तो उभा राहिला. त्याने दोन्ही हातांनी जुडी पकडली. जोर लावला. कुर्र्र्र्र... पण काही झालं नाही.
तो दुसऱ्यांदा जोर लावला. अधिक जोर. पाय एका झाडाला टेकवून. हात लाल झाले. पण जुडी मोडली नाही.
तिसऱ्यांदा. आणखी जोर. त्याचा चेहरा लाल झाला. कपाळावर घाम फुटला. पण काठ्यांची जुडी अगदी अबाधित!
तो थकून बसला. श्वास घेत म्हणाला, "बाबा, ही तर अशक्य आहे!"
रामभाऊंनी विठ्ठलला ती जुडी दिली. विठ्ठलाने तिच्यावर पाय टेकवून, हाताने जोर लावून, कमरेच्या आधाराने — सर्व प्रकारे प्रयत्न केला. पण जुडी हलली ही नाही.
श्रीधराने प्रयत्न केला. रघूनेही केला. प्रत्येकाने आपल्या ताकदीचा सर्व जोर लावला. पण ती जुडी मोडली नाही.
अखेर सगळे थकून जमिनीवर बसले. रामभाऊंकडे हतबल होऊन पाहत होते.
रामभाऊंनी हसून म्हटलं —
"मुलांनो! एक एक काठी तुम्ही सहज मोडली. कारण ती एकटी होती. पण दहा काठ्या एकत्र होत्या — तेव्हा? तेव्हा त्या एकेकटीपेक्षा कित्येक पट अधिक मजबूत झाल्या. का? कारण त्या एकत्र होत्या."
"आता हे काठ्यांना लागू, ते तुम्हालाही लागू. एक एक करून तुम्ही चौघेजण मजबूत आहात — पण एकटे. कोणतीही मोठी आपत्ती तुम्हाला सहज मोडू शकेल. पण जर तुम्ही चौघे एकत्र राहिलात — तर जगातली कोणतीही आपत्ती, कोणताही शत्रू, कोणताही प्रसंग — तुम्हाला तोडू शकणार नाही!"
चौघेजण शांत झाले. आपापल्या तुटलेल्या काठ्यांकडे आणि मजबूत जुडीकडे बारकाईने पाहत होते. त्यांच्या डोक्यात आता काहीतरी समजू लागलं.
रामभाऊ पुढे म्हणाले —
"तुम्ही दिवसभर एकमेकांशी भांडता. एकमेकांच्या नकारात्मक गोष्टी सांगता. क्षुल्लक गोष्टींसाठी अहंकार दाखवता. हे ऐकून मला रात्री झोप येत नाही. मला माहीत आहे माझे दिवस संपत आहेत. मी जर का गेलो — आणि तुम्ही असेच भांडत राहिलात — तर हे कुटुंब उद्ध्वस्त होईल. आपलं जे काही आहे — हे घर, ही जमीन, ही गाय, हा बैल — सगळं विखुरून जाईल."
"पण जर तुम्ही चौघे एकत्र राहिलात — एकमेकांना समजून घेतलंत, क्षमा केली, सहन केलं — तर हे घराणं अजून मजबूत होईल. तुमची मुलं ही एकत्र राहतील. नातवंडं ही."
गणेशच्या डोळ्यांत अश्रू आले. तो पुढे आला. आजोबांच्या पायावर डोकं टेकवून त्याने म्हटलं —
"बाबा, माफ करा. मी मोठा भाऊ आहे. मीच नेहमी भांडण सुरू करायचो. आज मला कळलं की मी किती मूर्ख होतो."
विठ्ठलने ही पुढे होऊन वडिलांचे पाय धरले. "बाबा, यापुढे मी कधीच गणेशशी भांडणार नाही."
श्रीधर आणि रघू ही पुढे आले. चौघेजण एकमेकांना मिठी मारली. आणि वडिलांच्या समोर वचन दिलं — "बाबा! आम्ही नेहमी एकत्र राहू. आम्हाला माफ करा."
रामभाऊंच्या डोळ्यांत आनंदाचे अश्रू आले. त्यांनी चौघांच्या डोक्यावर हात ठेवला.
"बेटांनो! आज मला सर्वांत मोठा आनंद झाला. ही 'जुडी' — ती मी तुम्हाला आता देत आहे. ही माझी सर्वांत मोठी संपत्ती. ही जुडी रोज सकाळी पाहा. आठवण ठेवा — एकटे राहाल, तर सहज तुटाल. एकत्र राहाल, तर अजिंक्य व्हाल."
त्या दिवसापासून घरात मोठा बदल झाला. चौघे भाऊ शांतपणे राहू लागले. कधी मतभेद झाले, तर ते बसून बोलून सोडवायचे. एकमेकांच्या कामात मदत करायचे. एकमेकांना सन्मान द्यायचे.
शेती फुलली. गायीचं दूध वाढलं. बैल चांगले काम करू लागले. आणि कुटुंबाला सुख-समृद्धी आली.
रामभाऊ काही महिन्यांनंतर शांतपणे डोळे मिटले. पण मरणापूर्वी त्यांना समाधान होतं — त्यांची चार मुलं आता कधीच विभागणार नाहीत. ती जुडी कुटुंबाच्या एकतेची शाश्वत आठवण म्हणून त्या घरात कायम राहिली.
लहान मित्रांनो, या गोष्टीतून आपण काय शिकलो?
म्हणून पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही आपल्या भावा-बहिणीशी, मित्रांशी, किंवा वर्गातल्या साथीदारांशी भांडता — तेव्हा त्या काठ्यांच्या जुडीची आठवण ठेवा. मिळून रहा. एकटा प्रत्येकजण कमजोर — एकत्र सर्वजण अजिंक्य!
॥ एकीचे बळ हीच खरी संपत्ती ॥
How would you like to enjoy this episode?
टिप्पणी करने के लिए लॉगिन करें
लॉगिन करें