एका मोठ्या सिंहाच्या आणि एका इवल्याशा उंदराच्या मैत्रीची गोष्ट — जिने सिद्ध केलं की कोणताही जीव लहान नसतो, आणि कोणतीही मदत क्षुल्लक नसते.
एका मोठ्या जंगलात एक भलामोठा सिंह राहायचा. त्याचं नाव होतं — मन्मथ. त्याचं शरीर पर्वतासारखं, मानेवर दाट केसांची माने, आणि गर्जना अशी की संपूर्ण जंगल हादरून जायचं. सर्व प्राणी त्याला घाबरून राहायचे.
मन्मथ म्हणजे जंगलाचा राजा. त्याला कुणाचीच भीती नव्हती. ना हत्तीची, ना वाघाची, ना अस्वलाची. सर्व प्राणी त्याला आदराने नमस्कार करत.
एक उष्ण दुपारी मन्मथ एका मोठ्या आम्रवृक्षाच्या सावलीत झोपी गेला होता. त्याची मोठी पंजे लांब पसरलेली. श्वासाबरोबर त्याची माने हालत होती. जंगलात सगळीकडे शांतता होती.
त्याच झाडाजवळ एक छोटा उंदीर राहायचा. त्याचं नाव होतं — चिंतू. चिंतू अगदी इवलासा होता — एखाद्याच्या तळहातावर बसेल इतका. पण तो खूपच चपळ आणि खोडकर होता.
त्या दुपारी चिंतू खेळत खेळत त्या आम्रवृक्षाजवळ आला. त्याला सिंहाची चिंताच नव्हती. तो खेळ खेळायच्या मूडमध्ये होता. त्याने सिंहाला झोपलेलं पाहिलं. आणि त्याच्या डोक्यात एक खोडसाळ कल्पना आली.
"वा! किती मोठा डोंगर! त्यावर चढून उतरायला किती मजा येईल!"
आणि चिंतूने सिंहाच्या पाठीवर चढून उडी मारायला सुरुवात केली. कधी पंजावर, कधी मानेच्या केसांत, कधी पाठीवर. एक चढणं, मग खाली उडी, परत चढणं — असा खेळ चालू झाला.
थोड्याच वेळात सिंहाला जाग आली. त्याच्या अंगावर काहीतरी हलतंय हे त्याला जाणवलं. त्याने हळूच डोळे उघडले — आणि पाहिलं — एक छोटा उंदीर त्याच्या पंजावर बसून खेळत होता!
"गर्र्र्र्र्र्र!"
मन्मथ ने एकदम जोरात गर्जना केली. चिंतू भीतीने थरथर कापला. सिंहाने आपल्या मोठ्या पंज्याने त्याला पकडलं. त्याच्या डोळ्यांत आग होती.
"छोट्या उंदरा! तुझी हिम्मत कशी झाली माझ्या अंगावर खेळायची? मी जंगलाचा राजा! मला त्रास देणाऱ्याची काय शिक्षा?"
चिंतू थरथरत बोलू लागला. "महाराज, क्षमा! क्षमा! मला माहीत नव्हतं की तुम्ही झोपलात. मी फक्त खेळत होतो. कृपया मला सोडा. मी फक्त एक छोटा उंदीर आहे."
सिंहाला हसू आलं. "तू एक छोटा उंदीर आहेस म्हणून मी तुला सोडावं? मूर्खा! तू माझ्या आरामात विघ्न आणलंस. मी तुला आत्ताच चिरडतो!"
चिंतूचे डोळे ओले झाले. पण त्याने आपलं धैर्य गोळा केलं. म्हणाला —
"महाराज, ऐका. मी जरी छोटा असलो तरी एक दिवस मी ही तुम्हाला उपयोगी पडेन. आज माझा जीव वाचवा. कधी तरी मी तुमचा जीव वाचवीन."
हे ऐकून मन्मथ ने खो-खो हसायला सुरुवात केली. त्याचं हसणं इतकं मोठं होतं की झाडावरची पानं ही हलू लागली.
"हा हा हा! तू! एक छोटा उंदीर! तू माझा जीव वाचवशील? तू माझ्या एका पायाच्या नखाबरोबर ही नाहीस! कसं वाचवशील?"
सिंहाला त्याच्या बोलण्याची इतकी मजा आली की त्याने चिंतूला सोडून दिलं.
"जा, जा. तुला जिवंत सोडतो. कारण तू खूप विनोदी आहेस! एका लहान उंदराचा कोणाचा काय उपयोग होईल! जा, खेळ. पण पुन्हा माझ्या वाटेला जाऊ नकोस."
चिंतूने त्याला धन्यवाद दिलं. "महाराज, मी हे विसरणार नाही. आणि मी माझं वचन पाळेन. एक दिवस नक्की."
आणि चिंतू जोरात पळून गेला.
त्या घटनेला बरेच दिवस झाले. मन्मथ आपल्या नेहमीच्या जीवनात मग्न होता. कधी तरी त्याला त्या उंदराची आठवण यायची आणि हसू यायचं. "एक उंदीर मला वाचवेल! किती मूर्ख होता तो उंदीर!"
एक दिवस मन्मथ शिकारीसाठी जंगलात पुढे गेला. तो एका झाडीत शिरला. तेवढ्यात — "धप!" — त्याच्या पायाखाली कसलंतरी जाळं अडकलं. त्याने एक पाऊल पुढे टाकलं, दुसरं पाऊल — आणि पाहिलं तर त्याचं संपूर्ण शरीर एका मोठ्या जाळ्यात अडकलं!
हे शिकाऱ्यांचं जाळं होतं. ते मजबूत दोरांचं केलेलं होतं. मन्मथ ने सुटण्याचा खूप प्रयत्न केला — पंजे ओढले, गर्जना केली, झेप घेण्याचा प्रयत्न केला. पण जाळं अधिकच घट्ट होत गेलं.
तो शेवटी थकला. एका झाडाला तोंड लावून तो उदास झाला. म्हणाला —
"हे मी काय केलं! आता शिकारी येतील. मला बंधनात ठेवतील किंवा मारतील. मी जंगलाचा राजा होतो — आज एका जाळ्यात पकडलो गेलो आहे!"
तो जोरात गर्जना करू लागला, पण कोणताच प्राणी मदतीला आला नाही. सर्व त्याला घाबरत होते. मोठ्या प्राण्यांना — हत्ती, वाघ, अस्वल — त्यांचा जाळ्यापर्यंत पोचणं अवघड होतं.
पण... एक छोटा प्राणी ती गर्जना ऐकू शकला. आणि त्याला तो आवाज ओळखायला आला.
"हे तर मन्मथ राजांचा आवाज आहे! त्यांना काहीतरी झालंय!"
चिंतू उंदीर त्या ठिकाणी धावत आला. त्याने पाहिलं — मन्मथ राजा एका मोठ्या जाळ्यात अडकले आहेत.
"महाराज! महाराज! माझा वेळ आला!"
मन्मथ ने डोकं वर केलं. त्याने त्या छोट्या उंदराला पाहिलं. त्याच्या चेहऱ्यावर आधी आश्चर्य, मग शरम पसरली.
"चिंतू... तू... तू कसा आलास?"
"महाराज, मी तुमचा आवाज ऐकला. मी आता तुम्हाला वाचवीन."
मन्मथ हसले. पण आता ते हसणं पहिल्यासारखं अहंकाराचं नव्हतं. आता ते कौतुकाचं होतं.
"छोट्या उंदरा! तू मला कसा वाचवणार? हे जाळं किती मजबूत आहे!"
चिंतू ने हसून म्हटलं, "महाराज, मी छोटा आहे, हे खरं. पण माझे दात तीक्ष्ण आहेत. मी या जाळ्याचे दोरे चावून तोडू शकतो. तुम्ही फक्त शांत रहा."
आणि चिंतूने काम सुरू केलं. एक एक दोरा त्याने आपल्या तीक्ष्ण दातांनी चावायला सुरुवात केली. कुर्र्र्र्र... एक दोरा तुटला. कुर्र्र्र्र... दुसरा. कुर्र्र्र्र... तिसरा.
मन्मथ ने आश्चर्याने पाहिलं. हा छोटासा उंदीर ज्या वेगाने काम करत होता — ते अद्भुत होतं!
एक तासाच्या आत — जाळं इतकं तुटलं की मन्मथ एका झेपेत त्यातून बाहेर पडू शकला! तो स्वतंत्र झाला!
तो आपल्या पाया-पंज्यांवर उभा राहिला. खांद्यांना हलवून जाळ्याचे शेवटचे तुकडे झटकले. आणि चिंतूकडे पाहिलं. त्याच्या डोळ्यांत अश्रू होते.
"चिंतू!" मन्मथ म्हणाला, "मी मोठा मूर्ख होतो. मी तुला छोटा समजलो. पण आज तू सिद्ध केलंस की कोणीही लहान-मोठं नसतं. प्रत्येकाची आपली शक्ती आहे, प्रत्येकाची आपली जागा आहे. मी तुला मदत केली नव्हती — मी तुझा जीव वाचवायचा होता म्हणून सोडलं नव्हतं — मी फक्त हसलो होतो. पण तू मात्र मला खरंच वाचवलंस."
"माझ्याकडे तुझ्या मदतीचं फेड कसं होईल? तू मला आज एक मोठा धडा शिकवलास."
चिंतूने हसून म्हटलं, "महाराज, फेडीचा प्रश्न नाही. मित्र मित्राला उपयोगी पडतो. आपण आज पासून एकमेकांचे मित्र — होय?"
मन्मथ ने आपलं मोठं डोकं हलवून हो म्हटलं. आणि पासून — एका छोट्या उंदराची आणि जंगलाच्या राजाची मैत्री बनली. एक अद्भुत मैत्री.
लहान मित्रांनो, या गोष्टीतून आपण काय शिकलो?
म्हणून शाळेत, रस्त्यावर, घरात — कोणालाही "तू छोटा आहेस" किंवा "तू कमी आहेस" असं म्हणू नका. प्रत्येक माणसात, प्रत्येक प्राण्यात, प्रत्येक मित्रात काही ना काही विशेष असतं. ते ओळखणारा खरा बुद्धिमान असतो!
॥ छोटा-मोठा कुणीच नाही — सर्वांत आपलं मूल्य असतं ॥
How would you like to enjoy this episode?
टिप्पणी करने के लिए लॉगिन करें
लॉगिन करें