पाण्यानं पेटलेले ते दिवे — तेलवाल्यानं पाहिलेला चमत्कार

॥ श्री सद्गुरु साईनाथाय नमः ॥

शिर्डीच्या त्या जुन्या मशिदीत — द्वारकामायीत — साईंचं वास्तव्य सुरू झालं होतं. हळूहळू गावकरी त्यांच्याकडे ओढले जायला लागले होते. पण साईंच्या भोवती चमत्कारांचं वलय अद्याप तयार झालं नव्हतं. लोकांना ते अजूनही एक विचित्र, खुळसर, थोडासा वेडा फकीर वाटत होते. कोणी त्यांच्याकडे श्रद्धेनं पाहायचं, कोणी कुतूहलानं, आणि बहुतेक जण थेट दुर्लक्ष करायचे.

पण नियतीचं चक्र फिरत होतं. आणि एक एक करून त्या लीला घडणार होत्या ज्या साईंच्या नावाला अमर करणार होत्या. त्यातली पहिली, सर्वात प्रसिद्ध, आणि शिर्डी गावाला हादरवून सोडणारी लीला घडली एका साध्याशा कारणावरून — दिव्यांच्या तेलावरून.

साईंनी द्वारकामायीत राहायला सुरुवात केल्यापासून त्यांनी एक प्रथा सुरू केली होती — रोज संध्याकाळी मशिदीत आणि नंदादीप पेटवायचे. सुरुवातीला एक-दोन दिवे. नंतर पाच-सात. जसजसे लोक यायला लागले, तसतसे दिव्यांची संख्या वाढत गेली.

साई त्या दिव्यांकडे फार लक्ष देत. ते म्हणायचे — "अंधारात अल्लाह राहत नाही. इथे प्रकाश हवा. भक्तांना यायला, बसायला, ध्यान करायला." म्हणूनच रोज संध्याकाळी द्वारकामायीच्या प्रत्येक कोपऱ्यात पणत्या लागायच्या, मातीचे दिवे जळायचे, आणि मशीद त्या मऊ पिवळ्या प्रकाशात उजळून निघायची.

पण दिवे जळायला तेल हवं. आणि साईंकडे स्वतःचं काहीही नव्हतं. ना घर, ना शेती, ना दुकान, ना उत्पन्न. ते रोज भिक्षेला निघत — गावात पाच-सहा घरांच्या समोर उभे राहत, "अल्लाह मालिक" म्हणत, आणि भक्त जे काही देतील ते स्वीकारत. त्यातून जे मिळायचं ते लोकांमध्ये वाटून टाकायचे, जनावरांना खायला घालायचे. स्वतःसाठी काहीच ठेवायचे नाहीत.

म्हणून दिव्यांचं तेलही त्यांना मिळवायचं असायचं — कोणाकडून तरी. आणि त्या काळात शिर्डीत तेलाचा एकच प्रमुख दुकानदार होता. तो होता तेली समाजाचा एक व्यापारी. त्यानं नुकतीच नवी दुकान सुरू केली होती. तेल काढायची घाणी, साठा, बाटल्या — सगळं तिथेच.

सुरुवातीला तो तेलवाला थोडा-फार मदत करायचा. साई संध्याकाळी त्याच्या दुकानात यायचे. एक छोटी मातीची बाटली घेऊन यायचे. म्हणायचे —

"भाऊ, थोडंसं तेल दे. मशिदीतले दिवे लागावेत."

तेलवाला आधी "अल्लाह मालिक" म्हणून थोडं तेल त्या बाटलीत ओतायचा. पुण्य मिळेल, धंद्यात बरकत येईल, असा त्याचा विचार. साई हसून निघून जायचे.

पण काही महिन्यांत तेलवाल्याचा हेतू बदलला. त्याला वाटायला लागलं — "हा फकीर रोज येतो, फुकट तेल घेऊन जातो. किती दिवस मी हे करत राहायचं? मला काय फायदा? मी काय धंदा करतोय की समाजसेवा करतोय?"

त्याच्या मनात एक छोटा द्वेष जन्मला. साधा, माणुसकीचा द्वेष — फुकट देणाऱ्याबद्दलचा कंटाळा. त्यात काही मोठं वाईट नव्हतं. पण ती मनोभूमिका हळूहळू वाढत गेली. आणि एका दिवशी तो स्फोट झाला.

नेहमीसारखीच संध्याकाळ. आकाशात केशरी रंग पसरलेला. गावात गाई परतत होत्या, मुलं खेळ संपवून घराकडे धावत होती. साई आपल्या मातीच्या बाटलीसह तेलवाल्याच्या दुकानात पोहोचले.

म्हणाले — "भाऊ, तेल हवं आहे. मशिदीचे दिवे लागायचे आहेत."

तेलवाला त्या दिवशी विचित्र मूडमध्ये होता. कदाचित दिवसभरात धंदा बरा झाला नव्हता, कदाचित बायकोबरोबर भांडण झालं असेल, कदाचित नुसता थकवा. कारण काहीही असो. त्यानं आपलं तोंड वाकडं केलं. खांदे झटकले. आणि साईंकडे पाहून म्हणाला —

"नाही, बाबा. आज तेल नाही. मला साठा संपलाय."

साईंनी शांतपणे विचारलं — "अगदी थोडंसंच घेऊन जाईन. मशिदीच्या पणत्यांना पुरेसं."

तेलवाला त्रासला. म्हणाला — "बाबा, मी सांगितलंय ना — संपलंय. आज नाही. उद्या या."

साईंच्या डोळ्यांत क्षणभर काहीतरी चमकलं. पण त्यांनी काहीच बोलले नाहीत. त्यांनी फक्त एक मंद स्मित केलं. मानेनं होकार दिला. आणि शांतपणे फिरून चालायला लागले.

तेलवाला आपल्याच विचारात होता. त्याला वाटलं — आज एकदा नाही म्हटलं की हा फकीर पुढच्या वेळी कमी येईल. किंवा येणारच नाही. बरं झालं, आज मनातलं बोलून टाकलं.

पण काहीतरी विचित्र घडलं. त्या तेलवाल्याच्या मनात एक चुळबुळ झाली. त्याला वाटलं — "हा फकीर आपल्या मशिदीतले दिवे कसे पेटवणार? तेल नाही, पैसे नाहीत. एक तर त्याला आज दिवे न पेटवता बसावं लागेल, नाहीतर कोणाकडून तरी मागावं लागेल."

त्याच्या मनात एक हलकी कुतूहल जागी झाली. "बघूया तरी, हा फकीर आज काय करतो."

साई द्वारकामायीत परतले. हातात ती रिकामी मातीची बाटली. भक्त तिथे जमलेले होते — म्हाळसापती, तात्या कोते पाटील, एक-दोन गावकरी. त्यांनी पाहिलं, साईंच्या हातातली बाटली रिकामी आहे.

म्हाळसापतींनी विचारलं — "बाबा, तेल मिळालं नाही?"

साईंनी हसून सांगितलं — "नाही मिळालं. तेलवाल्यानं म्हटलं, आज नाही."

म्हाळसापती चिंतेत पडले — "मग आज दिवे कसे लागणार?"

साईंनी हसून म्हटलं — "बघ, अल्लाह मालिक आहे. दिवे लागतील."

त्या क्षणी द्वारकामायीच्या दारात तेलवाला हजर झाला होता. हो — तोच तेलवाला. त्याच्या मनातली कुतूहल त्याला तिथपर्यंत खेचून घेऊन आली होती. तो दूर एका कोपऱ्यात उभा राहून पाहत होता. "बघूया, हा फकीर आता काय करतो."

साईंनी पणत्या मांडल्या. एक, दोन, तीन — पाच पणत्या. प्रत्येक पणतीत वातीची मऊ कापसी फित ठेवली. मग त्यांनी जवळची एक मातीची घागर उचलली. त्या घागरीत साधं पाणी होतं — विहिरीवरून आणलेलं, स्वच्छ.

म्हाळसापतींना आश्चर्य वाटलं. त्यांनी विचारलं — "बाबा, हे काय करताय?"

साईंनी काहीच न बोलता प्रत्येक पणतीत त्या घागरीतलं पाणी ओतलं. एक एक करून. भरून भरून. वाती पाण्यात भिजल्या. तेल नव्हतंच, फक्त पाणी होतं.

मग त्यांनी एक काडी पेटवली. हसतमुखानं प्रत्येक वातीला लावली.

आणि एक एक करून पाचही पणत्या जळायला लागल्या!

म्हाळसापतींचे डोळे विस्फारले. तात्या कोते पाटील जागच्या जागी खिळून राहिले. एक भक्त मागे पडला. कोणीतरी हलक्या आवाजात म्हणालं — "हे काय? पाण्यात वाती जळताहेत?"

पण साई शांत होते. ते पणत्यांकडे पाहत हसत होते. जणू हा त्यांच्यासाठी रोजचाच चमत्कार.

पणत्या जळत होत्या. प्रकाश पसरत होता. द्वारकामायीची संपूर्ण मशीद त्या मऊ पिवळ्या प्रकाशात उजळून निघाली होती. भक्त एकमेकांकडे पाहत होते — जणू त्यांना नक्की काय घडलं हे समजत नव्हतं.

म्हाळसापतींनी हळूच एका पणतीजवळ हात नेला. अग्नी जिवंत होता. ज्योत खरोखरच जळत होती. त्यांनी पाण्याकडे बारकाईनं पाहिलं — होय, ते पाणीच होतं, स्वच्छ, साधं विहिरीचं पाणी. तेलाचा थेंबही नाही. आणि तरी पणत्या जळत होत्या.

ते म्हणाले — "बाबा, हे कसं?"

साई हसले. म्हणाले — "अल्लाह मालिक आहे, म्हाळसापती. ज्याच्या नावानं हे दिवे लावलेत, तो स्वतःच त्यांना जळवतो. तेलाची काय गरज?"

म्हाळसापतींनी हात जोडले. डोळ्यांतून अश्रू ओघळू लागले. त्यांना तो दिवस आठवला जेव्हा कडुलिंबाखाली समाधीस्थ बसलेल्या तरुण फकिराला त्यांनी पाहिलं होतं. आज त्यांना खात्री पटली — हे साधे फकीर नाहीत. हे साक्षात ब्रह्म आहेत.

दूर कोपऱ्यात उभा असलेला तो तेलवाला हे सगळं पाहत होता. त्याचे डोळे फाडून फाडून रिकामे झाले होते. तोंडात कोरड पडली होती. पाय थरथरत होते. त्याला वाटलं होतं — "आज दिवे लागणार नाहीत, हा फकीर लाजेल." पण इथे तर पाण्यानं दिवे जळत होते — आणि हा एक चमत्कार त्याच्या डोळ्यांसमोर घडत होता.

त्याच्या पायांनी आपोआप त्याला पुढे ढकललं. तो तरतर साईंजवळ आला. हात जोडले. गुडघे टेकले. आणि हमसून रडायला लागला.

म्हणाला — "बाबा, मला माफ करा. मी मूर्ख आहे, अहंकारी आहे. मला माहीत नव्हतं तुम्ही कोण आहात. मी फक्त तुम्हाला साधा फकीर समजलो. आज तेल नाकारलं — माझी ही मोठी चूक आहे. मला क्षमा करा."

साईंनी त्याच्या डोक्यावर शांतपणे हात ठेवला. म्हणाले — "भाऊ, उठ. तुझा अहंकार जळून गेला. तुझ्या मनातली रागाची ज्योत विझली. आता तू स्वच्छ झालास. ही ज्योत तुला कायम लक्षात राहील."

तेलवाला उठला. त्यानं ठरवलं — आजपासून मी रोज द्वारकामायीला तेल पाठवीन. पैशासाठी नाही, पुण्यासाठी नाही — फक्त साईंच्या चरणांच्या स्पर्शासाठी. आणि त्यानं ते वचन आयुष्यभर पाळलं. त्याच्या दुकानातून पुढे कधीही द्वारकामायीसाठी तेलाचा तुटवडा झाला नाही.

रात्रभर शिर्डीत एकच चर्चा चालू होती — पाण्यानं दिवे जळले. हा चमत्कार आहे. हा फकीर सामान्य नाही. कोणी म्हणालं — "खोटं असेल, कोणीतरी फसवलं असेल." कोणी म्हणालं — "नाही, म्हाळसापती स्वतः बघितलंय, त्यांनी सांगितलंय. ते खोटं बोलणार नाहीत."

पुढच्या दिवशी सकाळपासूनच द्वारकामायीच्या समोर गर्दी जमली. ज्यांनी आदल्या रात्री त्यांना दुर्लक्ष केलं होतं, तेच आता हात जोडून येत होते. ज्यांनी त्यांना दगड फेकले होते, तेच आता त्यांच्या पायांना स्पर्श करत होते.

साई शांत होते. कोणाला रागावले नाहीत. कोणाला म्हटलं नाहीत — "काल कुठे होता? आज का आलास?" त्यांनी सगळ्यांना हसून स्वीकारलं. कोणाच्या डोक्यावर हात ठेवला, कोणाला उदी दिली, कोणाला फक्त "श्रद्धा-सबुरी" म्हटलं.

त्या एका रात्रीत शिर्डीचं भविष्य बदललं होतं. एका छोट्या गावातला एक साधा फकीर — आता गावाचा संत झाला होता.

पाण्यानं दिवे जळणं — हा निव्वळ चमत्कार नाही. साईंनी त्या लीलेद्वारे एक मोठा संदेश दिला होता, जो अनेक भक्त नंतर समजून घेत राहिले.

तेल म्हणजे साधनं — पैसे, सत्ता, साहित्य, शारीरिक बळ, ज्ञान. लोक मानतात की कुठलंही काम पूर्ण करायला साधनं हवीच — "पैसे नाहीत म्हणून हे होणार नाही", "वेळ नाही म्हणून ते होणार नाही". पण साईंनी दाखवून दिलं — जर श्रद्धा खरी असेल, अल्लाहचा हेतू असेल, तर साधनं नसली तरी कार्य पूर्ण होतं. पाणीच तेल बनतं. अशक्य गोष्ट शक्य होते.

आणि दुसरा संदेश — अहंकार जळून गेल्याशिवाय खरं ज्ञान येत नाही. त्या तेलवाल्याचा अहंकार त्याच्याच डोळ्यांसमोर पाण्यानं जळणाऱ्या ज्योतीनं भस्म झाला. त्यानंतर तो पूर्ण नवा माणूस झाला.

ही केवळ एक लीला नव्हती — हे एक जीवन-दर्शन होतं. आणि शिर्डीच्या त्या मातीवर साईंच्या लीलांची मालिका आता खऱ्या अर्थानं सुरू झाली होती.

पुढे यायच्या होत्या — हांडीच्या अन्नाची लीला, उदीचा प्रसाद, प्लेगचं रक्षण, कुष्ठरोग्याची कृपा, मेलेल्या मुलाचं पुनरुज्जीवन — एकाहून एक अद्भुत. पण त्यांची सुरुवात होती ती त्या एका रात्री. त्या एका मातीच्या पणतीत. ज्यात पाणी होतं. आणि तरी ज्योत जळत होती.

॥ श्री सद्गुरु साईनाथार्पणमस्तु ॥ ॥ पाणी हे साईंच्या स्पर्शानं तेल झालं ॥