द्वारकामायीची ती दिव्य ऊदी — एक चिमूट जिनं हजारो आजार बरे केले

॥ श्री सद्गुरु साईनाथाय नमः ॥

पाण्यानं दिवे पेटवल्याच्या त्या रात्रीनंतर शिर्डीची हवाच बदलली. साईंच्या भोवती आता गावकऱ्यांची गर्दी जमायला लागली होती. कोणी कुतूहलानं, कोणी श्रद्धेनं, कोणी समस्या घेऊन. पण बहुतेक जण एका विशिष्ट कारणानं येत — आजारपण.

त्या काळातल्या ग्रामीण भारतात आजार म्हणजे मोठी समस्या. ना डॉक्टर, ना दवाखाने, ना औषधं. कुठला तरी वैद्यबुवा, कुठल्या तरी झाडपाल्याचा काढा, कुठल्या तरी मंत्राचा आधार — एवढंच लोकांकडे होतं. ताप, पटकी, अंगदुखी, बाळंतपणातल्या गुंतागुंती, मुलांना होणारे आजार — एक एक करून लोक मरत होते. आणि अशा वेळी एकच आधार उरायचा — कोणीतरी संत, कोणीतरी सत्पुरुष, ज्याच्या आशीर्वादानं काहीतरी होईल.

शिर्डीतल्या लोकांना तो आधार मिळाला होता — साईंच्या रूपात. आणि साईंनीही त्यांना एक अनोखी भेट दिली, जी पुढे त्यांच्या लीलेचं सर्वोच्च प्रतीक झालं —

ऊदी.

द्वारकामायीच्या मध्यभागी एक खोल खड्डा होता. साईंनी तिथे एक धुनी पेटवली होती. धुनी म्हणजे साधूंचा पवित्र अग्निकुंड — जो रोज जळत राहतो, कधीच विझत नाही. लाकडं, पाला-पाचोळा, जे काही मिळेल ते त्यात टाकत जायचं. साधक त्या अग्नीसमोर बसून तप करतात, ध्यान करतात, आणि अग्नीच्या साक्षीनं आपल्या मनातले विकार जाळून टाकतात.

साईंची ती धुनी होती फार खास. ती शके १७७६ पासून ते आजपर्यंत — दीडशेहून अधिक वर्षं — कधीही विझली नाही. आजही द्वारकामायीत ती धुनी जळते. हजारो भक्त रोज तिच्यासमोर हात जोडतात. आणि आजही तिच्यातून ऊदी निघते — साईंच्या लीलेची साक्षी देणारी पवित्र राख.

साई स्वतः रोज त्या धुनीसमोर बसायचे. कधी त्यात लाकडं टाकायचे, कधी अग्नीशी बोलायचे, कधी डोळे मिटून ध्यानात बुडायचे. त्या अग्नीच्या ज्योती त्यांच्या चेहऱ्यावर खेळायच्या — आणि भक्तांना वाटायचं, साईंचं स्वतःचं तेजही त्या अग्नीइतकंच जळत आहे.

एक दिवशी एक भक्त खूप रडत द्वारकामायीत आला. त्याची तरुण बायको गावात पटकीच्या साथीत आजारी पडली होती. तीन दिवसांपासून ती बेशुद्ध होती, श्वास घ्यायलाही त्रास होत होता, अंगात ज्वर अग्नीसारखा पेटत होता. वैद्यांनी हात टेकले होते — "आता काही उरलं नाही, फक्त ईश्वरालाच काय करायचं ते."

तो माणूस साईंच्या पायांवर पडला. हुंदके देत म्हणाला — "बाबा, माझी बायको मरतेय. तुम्ही काहीतरी करा. नाहीतर मी काय करू?"

साई शांत होते. त्यांनी तो माणूस उठवला. एक क्षण त्याच्या चेहऱ्याकडे पाहिलं. मग ते उठले. धुनीच्या जवळ गेले. त्यांनी आपला हात त्या जळणाऱ्या निखाऱ्यांच्या वर धरला — कोणत्याही भीतीशिवाय, कोणत्याही तयारीशिवाय. त्यांच्या तळहातावर एक चिमूटभर राख आली. ती राख होती धुनीतून निघालेली — पवित्र, अद्याप उष्ण.

साईंनी ती राख त्या माणसाच्या तळहातात ठेवली. म्हणाले —

"घे. ही ऊदी. तुझ्या बायकोच्या कपाळावर लाव. थोडीशी पाण्यात मिसळून पाज. अल्लाह मालिक आहे."

तो माणूस आश्चर्यानं ती राख पाहत राहिला. हीच राख? जी कुठेही पडलेली असते? जिला कोणीही महत्त्व देत नाही? हीच त्याच्या मरणाच्या वाटेवरच्या बायकोला वाचवणार?

पण साईंच्या डोळ्यांत असं काहीतरी होतं की त्याला पुन्हा प्रश्न विचारायची हिंमत झाली नाही. त्यानं हात जोडले. ती ऊदी कापडात बांधली. आणि धावत घराकडे निघाला.

घरी पोहोचल्यावर त्यानं पाहिलं — बायको अंथरुणावर बेशुद्ध पडली होती. आजूबाजूला बायकामंडळी रडत बसल्या होत्या. कोणी म्हणालं — "अंत्यसंस्काराची तयारी करा, ती गेली समजा." पण त्या माणसानं कोणाचंच ऐकलं नाही. त्यानं ती ऊदी कपडातून काढली. एक चिमूट तिच्या कपाळावर लावली. थोडी पाण्यात मिसळून तिच्या ओठांवर लावली.

रात्रभर त्यानं तिच्याजवळ बसून ती ऊदी पुन्हा-पुन्हा लावत राहिला. "साई, तुम्ही म्हणालात ना, अल्लाह मालिक आहे. तर तुमचा शब्द खरा करा."

रात्रीच्या तिसऱ्या प्रहरात — सूर्योदयाच्या काही तास आधी — त्याच्या बायकोचा श्वास नियमित झाला. ज्वर उतरला. तिनं डोळे उघडले. भोवती पाहिलं. पाणी मागितलं. आणि ती हसली.

त्या एका हसण्यानं घरात आनंदाचा कल्लोळ झाला. तो माणूस ढसाढसा रडला. ती राख त्यानं हाती घेतली, डोळ्यांना लावली, म्हणाला — "साई, तुम्ही माझ्या बायकोला परत दिलंत. ही केवळ ऊदी नाही — हे साक्षात अमृत आहे."

बातमी पसरायला वेळ लागला नाही. जिच्या मरणाची तयारी सुरू होती, ती बाई पुढच्या दिवशी विहिरीवरून पाणी आणताना गावात दिसली. लोकांनी डोळे फाडून पाहिलं — हे कसं शक्य आहे? तीन दिवसांची ती बेशुद्ध, अग्नीनं जळणारी बाई, आज एकदम ठीक? कारण काय? साईंची ऊदी.

त्या क्षणापासून शिर्डीच्या प्रत्येक घरात साईंच्या ऊदीला पवित्र मानायला सुरुवात झाली. कोणाच्या मुलाला ताप येऊ दे, कोणाच्या आजीला पटकी होऊ दे, कोणाच्या बैलाला दुखणं येऊ दे — सगळ्यांचा एकच आधार: द्वारकामायीची ऊदी.

लोक रोज साईंकडे यायचे. हात पुढे करायचे. साई धुनीतून एक चिमूट उचलायचे, त्यांच्या तळहातावर ठेवायचे, "अल्लाह मालिक" म्हणायचे. लोक ती ऊदी घेऊन घरी जायचे. कोणी कपाळावर लावायचे, कोणी पाण्यात मिसळून प्यायचे, कोणी आजारी माणसाच्या अंगाला फासायचे.

आणि एक एक करून आजार बरे होत होते.

आज विज्ञानाच्या दृष्टीनं बघितलं तर ही गोष्ट सहज समजत नाही. राख म्हणजे जळलेल्या लाकडाचं अवशेष. त्यात कुठला रासायनिक गुण असेल? पटकी, ताप, अंगदुखी — हे आजार जिवाणूंमुळे, संसर्गामुळे होतात. राख त्यांच्यावर कशी काम करेल?

पण साईंच्या ऊदीनं काम केलं — आणि एका-दोघांच्या बाबतीत नव्हे, हजारो लोकांच्या बाबतीत. साई स्वतः म्हणायचे — "ही केवळ राख नाही. ही माझ्या धुनीची आहे. आणि माझी धुनी म्हणजे माझंच रूप. ज्याला हवी, त्याला घे. श्रद्धा ठेवून लाव. बाकीचं अल्लाह बघेल."

साईंच्या ऊदीचं खरं गुपित होतं ते श्रद्धेत. जो भक्त खरी श्रद्धा ठेवून ऊदी लावायचा, त्याच्यासाठी ती अमृत बनायची. जो शंकेनं लावायचा, त्याच्यासाठी ती निष्क्रिय राहायची. साई म्हणायचे — "माझी ऊदी म्हणजे विश्वासाची परीक्षा. विश्वास आहे, तर रोग जाईल. विश्वास नाही, तर मीही काहीच करू शकत नाही."

साईंनी ऊदीद्वारे एक मोठी आध्यात्मिक शिकवण दिली. ते म्हणायचे —

"बघ, सगळ्या सजीव वस्तू एक दिवस जळून राख होतात. लाकडाचं उत्तम उत्तम झाड, सुगंधी फुलं, सुंदर शरीरं — सगळं शेवटी राख होतं. हीच एकच सत्य गोष्ट. राखेला बघून लक्षात ठेव — तूही एक दिवस असाच राख होणार आहेस. म्हणून ज्या क्षणाला तू जिवंत आहेस, तो क्षण सत्कारणी लाव. भक्ती कर, सेवा कर, प्रेम कर. नाहीतर ही राख आठवण म्हणून उरेल — तुझ्या न केलेल्या कामांची."

म्हणूनच साईंची ऊदी केवळ औषध नव्हती — ती एक तत्त्वज्ञान होती. प्रत्येक चिमूटभर ऊदीत होतं संपूर्ण गीतेचं सार — "जो जन्मला तो जाणार, मग आज जे आहे ते आता जग."

एक प्रसिद्ध कथा — साईंच्या ऊदीच्या प्रभावाची. लाहोरच्या एका वकिलाची एकुलती एक मुलगी अंगभर पुरळ येऊन मरण्याच्या वाटेवर होती. वकील साहेब अत्यंत बुद्धिमान, इंग्रजी शिकलेले, चमत्कारांवर विश्वास नसणारे. पण एका शिर्डीतून आलेल्या मित्रानं त्यांना सांगितलं — "एक प्रयत्न करून बघा. साईंची ऊदी पाठवायला सांगू."

वकिलांनी मनापासून शिर्डीला तार पाठवली — "मुलगी मरण्याच्या वाटेवर. ऊदी पाठवा. पैसे जे लागतील ते देऊ."

शिर्डीहून ऊदीचं एक पुडकं आलं. वकिलांनी ते मुलीच्या कपाळावर लावलं. पाण्यात मिसळून पाजलं.

दुसऱ्या दिवशी मुलगी हसत होती. पुरळ कमी होत होती. ज्वर उतरला होता.

वकील साहेब त्या क्षणी रडले. बुद्धीच्या ज्या मनोऱ्यावर ते बसले होते, तो कोसळला. त्यांनी ठरवलं — साईंच्या दर्शनाला जायचंच. आणि त्यांनी ते केलंही. शिर्डीला आले. साईंच्या पायावर पडले. आयुष्यभर भक्त राहिले.

आज दीडशेहून अधिक वर्षांनंतरही द्वारकामायीची धुनी जळते आहे. आजही त्यातून ऊदी निघते. आणि आजही जगभरातले लाखो भक्त ती ऊदी प्रसाद म्हणून आपल्या घरी नेतात. कोणत्या आजारात, कोणत्या संकटात, कोणत्या दुःखात — एक चिमूट ऊदी कपाळावर लावली, की भक्त म्हणतो — "साई आहेत, सगळं ठीक होईल."

साईंनी ऊदीद्वारे जो वारसा सोडला आहे, तो शेकडो वर्षं चालत राहील. कारण ती केवळ राख नाही. ती आहे —

साईंची साक्षात उपस्थिती.

जो जागृत श्रद्धेनं ती हाती घेतो, त्याच्या आयुष्यात साई स्वतः येऊन उभे राहतात. जो बेपर्वाईनं ती बाजूला सारतो, त्याच्यासाठी ती फक्त राख उरते. विश्वास हाच फरक.

आणि साईंनी आयुष्यभर हाच एक धडा शिकवला — दिव्यांना तेलाची नाही तर श्रद्धेची गरज असते, ऊदीला रसायनाची नाही तर श्रद्धेची गरज असते, चमत्कारांना कारणाची नाही तर श्रद्धेची गरज असते.

श्रद्धा. सबुरी. अल्लाह मालिक.

पाण्यानं पेटलेले दिवे, ऊदीचा प्रसाद — दोन्ही एका संदेशाची साक्ष होते: साईंकडे जे जात, ते कधी रिकाम्या हातानं परतत नसत. कधी बायकोचे प्राण परत आले, कधी मुलाचा आजार बरा झाला, कधी हरवलेलं घर परत मिळालं. त्यांच्या ऊदीत एक अद्भुत शक्ती होती — आणि ती शक्ती तिच्यात नव्हती, ती होती साईंच्या प्रेमात.

पुढच्या लीलेत आपल्याला भेटेल अशी गोष्ट जी आजही शिर्डीच्या अनुयायांच्या काळजात कोरलेली आहे — एका छोट्याशा हांडीतून शेकडो भक्तांना अन्न पुरण्याचा तो अद्भुत चमत्कार.

॥ श्री सद्गुरु साईनाथार्पणमस्तु ॥ ॥ साईंची ऊदी — श्रद्धेचा प्रसाद ॥