हुषार ससा आणि भयंकर सिंह

एका दुष्ट सिंहाच्या आतंकातून संपूर्ण जंगलाला वाचवणाऱ्या एका छोट्या पण बुद्धिमान सशाची ही गोष्ट — जिने सिद्ध केलं की बुद्धी ही ताकदीहून मोठी असते.

एका भयंकर सिंहाचा अत्याचार

एका मोठ्या जंगलात एक भयंकर सिंह राहायचा. त्याचं नाव होतं — भीमबल. भीमबलला सर्व प्राणी घाबरत होते. कारण तो खूप क्रूर होता. त्याची भूक संपतच नव्हती.

तो रोज सकाळी जंगलात निघायचा. कोणताही प्राणी त्याच्या वाटेवर आला, त्याला तो ठार करायचा — मग तो भुकेला असो किंवा नसो. अनेक वेळा तो प्राण्यांना मारून त्यांचं मांस तसंच टाकून जायचा. एका सिंहाने एका दिवसात किती प्राणी खाऊ शकतो? पण भीमबल मारायचाच — फक्त त्याच्या क्रूर मनासाठी.

जंगलात आता घबराट पसरली होती. हरीण, ससा, माकड, खार, हत्ती — सर्व प्राणी रात्रभर जागे राहायचे. कोणीही शांतपणे झोपू शकत नव्हता. पाण्यासाठी नदीवर जायला घाबरायचे.

प्राण्यांची सभा

शेवटी एक दिवस सर्व प्राण्यांनी मिळून एक सभा भरवली. ती सभा सिंह नसताना — एका दूरच्या गुप्त ठिकाणी — झाली.

"असं चालणार नाही," — हत्ती पुढे आला. "आपण रोज मरत आहोत. कुणाची आज पाळी, कुणाची उद्या."

"पण काय करावं?" हरीण रडत म्हणाली. "त्या भीमबलाशी कोण लढेल? आपल्यापैकी कोणाची ती ताकद आहे?"

एक म्हातारं घुबड बसून ऐकत होतं. ते म्हणालं —

"मी एक उपाय सुचवतो. आपण भीमबलाशी एक करार करू. त्याला आपण रोज एक प्राणी देऊ — स्वतःहून. म्हणजे त्याची भूक भागेल आणि तो रोज शिकार करायला बाहेर पडणार नाही. इतर प्राणी सुरक्षित राहतील."

"पण रोज एका प्राण्याला मरावं लागेल!" — माकड चिडून म्हणालं.

"होय," घुबड म्हणाला, "पण आज भीमबल पाच-पाच, सहा-सहा प्राण्यांना ठार करतो. एका दिवशी एक मरणे — हे कमी नाही, पण किमान बाकीचे जिवंत राहतील."

सर्वांनी विचार केला. कोणीच आनंदाने स्वीकारलं नाही. पण दुसरा उपायही सुचत नव्हता. शेवटी सर्वांनी मान्य केलं — रोज एका प्राण्याला सिंहाकडे पाठवायचं.

भीमबलाशी करार

दुसऱ्या दिवशी प्राण्यांनी एक शिष्टमंडळ भीमबलाकडे पाठवलं. हत्ती आणि घुबडा त्यांच्या नेतृत्वात गेले. त्यांनी सिंहाला सर्व समजावलं.

"महाराज, तुम्ही रोज दहा-दहा प्राणी ठार करता. त्यानेच आमची लोकसंख्या कमी होत आहे. आम्ही एक उपाय सांगतो. रोज तुम्हाला एक प्राणी आमच्याकडून पाठवला जाईल. तुम्ही फक्त तेवढा एक खा. इतर प्राण्यांची शिकार बंद करा."

भीमबलला ही कल्पना आवडली. कारण आता त्याला रोज शिकार करायला कष्ट पडणार नव्हते. घरबसल्या जेवण मिळणार होतं!

"मान्य आहे," त्याने मोठ्याने म्हटलं. "पण लक्षात ठेवा — दररोज एक प्राणी पाहिजेच. एखाद्या दिवशी कोणी न आला — तर मी सर्व जंगलाचा सत्यानाश करीन!"

आता रोज सकाळी एक एक प्राणी आपापल्या मरणाला सामोरा जायचा. कधी हरीण, कधी सांबर, कधी रानगाय. प्रत्येक रात्री प्राण्यांच्या डोळ्यांत भीती असायची — "उद्या कोणाची पाळी?"

सशाची पाळी

एक दिवस — पाळी आली एका छोट्या ससावर. त्याचं नाव होतं — चिंतू. चिंतू अगदी छोटा होता. पण त्याच्या डोक्यात सतत काहीतरी विचार चालू असायचे. तो खूप हुषार होता.

जेव्हा त्याला कळलं की आज त्याची पाळी आहे, तेव्हा तो रडला नाही. भीतीनेही नाही पळाला. तो शांतपणे विचार करू लागला.

"रडण्याने काय होईल? पळाल्याने सर्व जंगलावर संकट येईल. पण... मी एका छोट्या सशा पेक्षा थोडा अधिक आहे का? माझ्याकडे ताकद नसली, तरी बुद्धी आहे."

तो जंगलातून सिंहाच्या गुहेकडे निघाला — पण नेहमीच्या वेगाने नाही. खूप, खूप संथ. एक पाऊल — मग दुसरं — मग थांबून विचार. सूर्य पूर्णपणे डोक्यावर आला. दुपार झाली. ससा अजूनही पोचला नव्हता.

सिंहाची भूक आणि क्रोध

सिंह त्याच्या गुहेसमोर बसून वाट पाहत होता. भूक लागली होती. सूर्य डोक्यावर आला आणि तरीही प्राणी आला नाही. त्याची चिडचिड वाढत गेली.

शेवटी — संध्याकाळी — चिंतू ससा त्याच्यासमोर हजर झाला. एकदम लहानसा, घाबरलेला, थकलेला.

"गर्र्र्र्र्र!" भीमबल गर्जला. "तू कोण? आणि तू एकटाच? आज मला एक चांगला मोठा प्राणी मिळणार होता! आणि तू तर एखादा घास भागायला पुरेसा नाहीस! त्यात उशीर! माझा अपमान!"

चिंतूने थरथरत हात जोडले. "महाराज, क्षमा! क्षमा! माझा यात काही दोष नाही."

"दोष नाही? तुझा उशीर माझा अपमान आहे! बोल! का उशीर झाला?"

"महाराज," चिंतू म्हणाला, "वास्तव सांगायला घाबरतो. पण सांगतो. आज माझ्याबरोबर पाच ससे होते. आम्ही सर्व मिळून तुमच्याकडे येत होतो. कारण आम्हाला माहीत होतं की तुम्हाला एक छोटा ससा पुरेसा होणार नाही. पण... पण मार्गावर..."

"पण काय? बोल लवकर!"

दुसऱ्या सिंहाची कथा

"महाराज, मार्गावर आम्हाला एक दुसरा सिंह भेटला. तो खूप मोठा आणि भयंकर होता. त्याने आम्हाला अडवलं. म्हणाला — 'मी या जंगलाचा खरा राजा! भीमबल कोण? तो खोटा राजा आहे. तुम्ही मला मिळावं!'"

"मी त्याला सांगितलं — 'महाराज, आम्ही भीमबल राजांकडे जात आहोत. तेच जंगलाचे राजा.' पण त्याला राग आला. त्याने इतर चार सशांना ठार केलं. मला फक्त त्याने सोडलं — कारण मी त्याला म्हणालो की मी तुम्हाला जाऊन सांगेन."

"त्याने मला सांगितलं — 'जा, त्या नकली राजाला सांग की खरा राजा मी आहे. तो माझ्याशी लढायला यावं!'"

हे ऐकून भीमबलाच्या डोक्यात आग पेटली.

"दुसरा सिंह? या जंगलात? कोण आहे तो? कुठे आहे तो? मला त्याच्याकडे ने! मी त्याला आत्ताच ठार करीन!"

चिंतूने हसून मनात म्हटलं — "अरे वा, माझी योजना काम करतेय!" पण बाहेर त्याने भीतीचा अभिनय केला.

"महाराज, तो खूप दूर आहे. आणि खूप शक्तिशाली आहे. पण तुम्ही म्हणाल तर मी तुम्हाला त्याच्याकडे घेऊन जाईन."

विहीरीकडे प्रवास

सिंह उठला. त्याच्या डोळ्यांत आता अहंकाराची आग होती. "चल! ने मला त्या नकली राजाकडे!"

चिंतू पुढे चालू लागला. सिंह त्याच्या मागे. ससा त्याला एका दूरच्या जागी घेऊन गेला — जिथे एक खूप जुनी, खोल विहीर होती. ती विहीर इतकी जुनी होती की जंगलात फार कोणी तिच्याजवळ जायचं नाही. पाणी अगदी स्वच्छ. तळातून दिसत होतं.

"महाराज, हीच ती जागा आहे. तो दुसरा सिंह या विहिरीच्या आत राहतो. तुम्ही पाहिलंत त्याला?"

भीमबल हळूच विहिरीच्या काठावर गेला. त्याने आत वाकून पाहिलं. आणि — काय!

पाण्यात — एक मोठा, तेजस्वी सिंह — त्याच्याकडे पाहत होता! त्याच्या डोळ्यांतही ती आग होती!

सिंहाची अंतिम चूक

भीमबलला हे समजलं नाही की पाण्यात दिसणारा सिंह त्याचं स्वतःचंच प्रतिबिंब आहे. त्याने मोठ्याने गर्जना केली —

"गर्र्र्र्र्र!"

विहिरीच्या आतून ही गर्जनेचा प्रतिध्वनी आला — "गर्र्र्र्र्र!"

"तो ही गर्जला! तो माझ्या आव्हानाला उत्तर देतोय!"

भीमबलला आता खात्री पटली की खरंच विहिरीच्या आत एक दुसरा सिंह आहे. आणि तो त्याला आव्हान देत आहे. त्याच्या डोक्यात क्रोधाची ज्योत भडकली. त्याने एका झेपेत — विहिरीच्या आत उडी मारली!

"धप्प!"

तो खोल पाण्यात पडला. ती विहीर इतकी खोल होती की त्याला बाहेर येणं अशक्य. भिंती सपाट. कुठेही पकडायला जागा नाही. भीमबल उडी मारून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत राहिला, पण यश आलं नाही. शेवटी तो थकून पाण्यात बुडून गेला.

जंगलाची मुक्ती

चिंतू ससा विहिरीच्या काठी उभा होता. त्याच्या डोळ्यांत आता शांती होती. त्याने सर्व ऐकलं — सिंहाची शेवटची गर्जना, मग शांतता.

तो जंगलात परत आला. तो सरळ प्राण्यांच्या सभेत गेला. सर्व प्राणी त्याची वाट पाहत होते. त्यांना वाटत होतं की चिंतूही गेला.

पण जेव्हा त्यांनी त्याला जिवंत पाहिलं, तेव्हा सर्व आश्चर्यचकित झाले.

"चिंतू! तू कसा परतलास?"

चिंतूने हसून सर्व कथा सांगितली. कसा त्याने सिंहाला विहिरीच्या जवळ आणला. कसा त्याला त्याच्याच प्रतिबिंबाशी लढायला लावलं. कसा भीमबल विहिरीत बुडला.

सर्व प्राणी आनंदाने ओरडले! त्यांचं जंगल आज मुक्त झालं होतं! भीमबल मेला होता! कोणीही आता त्यांना ठार करणार नव्हता!

हत्तीने आपली सोंड हलवून चिंतूला सलाम केला. म्हणाला —

"चिंतू, तू एक छोटा ससा आहेस — पण आज तू सिंहाहूनही मोठा निघालास. तुझ्या बुद्धीने आज सर्व जंगलाला वाचवलं!"

नवीन राजा

जंगलात आता उत्सव झाला. प्राण्यांनी निर्णय घेतला की चिंतू ससा हाच त्यांचा खरा राजा! लहान असला तरी त्याची बुद्धी मोठी होती. आणि शेवटी जिंकणारी ताकद नाही — बुद्धी होती.

चिंतूने नम्रतेने नकार दिला. म्हणाला —

"मित्रांनो, मला राजा नको. आपण सर्व मिळून जगू. पण लक्षात ठेवा — कोणताही जीव छोटा नसतो, आणि कोणतीही समस्या इतकी मोठी नसते की बुद्धीने सोडवता येणार नाही."

गोष्टीचा बोध

लहान मित्रांनो, चिंतू सशाच्या गोष्टीतून आपण काय शिकलो?

• बुद्धी ताकदीहून मोठी असते. चिंतू एक छोटा ससा होता, पण त्याने एका भयंकर सिंहाला आपल्या बुद्धीने पराजित केलं.
• संकटाच्या वेळी घाबरण्यापेक्षा विचार करा. चिंतूने रडलं नाही, पळून गेला नाही — त्याने योजना बनवली.
• अहंकार नेहमी पतनाचे कारण ठरतो. सिंहाने आपल्याच प्रतिबिंबाला शत्रू समजून उडी मारली, कारण त्याला कोणी आव्हान देऊ शकेल यावर विश्वासच नव्हता.
• लहान असण्यामुळे शक्तिहीन असतोस असं समजू नका. प्रत्येकाजवळ काहीतरी विशेष असतं.

म्हणून जेव्हा कोणी तुम्हाला "तू लहान आहेस, तू काही करू शकत नाहीस" म्हणेल — तेव्हा चिंतूची आठवण ठेवा. हुषारी, धैर्य, आणि शांत विचार — हे तीन शस्त्रं तुमच्याकडे असतील, तर सगळ्यांत मोठ्या समस्येला ही तुम्ही सोडवू शकता!

॥ बुद्धिर्यस्य बलं तस्य — ज्याच्याकडे बुद्धी आहे, त्याच्याकडेच खरी ताकद ॥