लोभी कुत्रा आणि नदीतलं प्रतिबिंब

एका भुकेलेल्या आणि लोभी कुत्र्याची गोष्ट — जिने आपल्याला शिकवलं की लोभ मनुष्याला आपल्याजवळ असलेलं ही गमावायला लावतो.

एक भटका कुत्रा

एका छोट्याशा गावात एक भटका कुत्रा राहायचा. त्याचं नाव होतं — लालू. लालू कधी कोणाच्या घरी थांबायचा नाही. आज इथे, उद्या तिथे — त्याचं काही नक्की नव्हतं.

त्याचं अंग खूप कृश होतं. कारण कधी पोटभर मिळायचं, कधी अजिबात नाही. म्हणून तो दिवसभर अन्नाच्या शोधात भटकायचा. कुठे एखादी रोटी, कुठे शिळा भाकरीचा तुकडा, कुठे एखादं उरलेलं हाडकं — जे मिळेल, त्यावर तो जगायचा.

पण लालूमध्ये एक मोठा दोष होता — तो खूप लोभी होता. त्याला जे मिळेल, ते कमी वाटायचं. नेहमी अजून हवं असायचं. कोणाला काही चांगलं मिळताना पाहिलं, की तो विचार करायचा — "हे माझ्याकडे का नाही?"

एक भाग्याचा दिवस

एका सकाळी लालू गावातून फिरत होता. भूक जोरात लागली होती. त्याने जिकडे तिकडे शोधलं, पण काहीच मिळालं नाही. तो एका कोपऱ्यात उदास होऊन बसला.

तेवढ्यात त्याला एका दुकानातून मांसाचा सुवास आला. ते एक कसाईचं दुकान होतं. लालू हळूच तिकडे गेला. त्याने पाहिलं — दुकानदाराने नुकतंच एक मोठं हाडकं — मांसाचा बराच तुकडा त्यावर — कोपऱ्यात फेकलं होतं.

लालूचे डोळे चमकले. हे हाडकं इतकं मोठं होतं की त्याला दोन-तीन दिवस पुरेल! त्याने एक झटपट निर्णय घेतला. कोणी पाहत नव्हतं — तो हळूच पुढे झाला, ते हाडकं तोंडात घेतलं, आणि वेगाने पळून गेला.

लालू मनात खूप आनंदी झाला. "वा! आज तर खरंच भाग्याचा दिवस आहे!"

एकट्याने खाण्यासाठी जागा

पण तो चिंतेत होता. जर का गावातले इतर कुत्रे हे हाडकं पाहायला लागले, तर त्याच्यावर हल्ला करतील. ते त्याच्याकडून हाडकं हिसकावून घेतील. म्हणून त्याने ठरवलं — कुठेतरी निर्जन ठिकाणी जाऊन हाडकं खायचं.

त्याला आठवलं — गावाबाहेर एक छोटी नदी होती. तिथे फार कोणी नसायचं. त्याच्या डोक्यात विचार आला — "तिथे जाऊन शांतपणे खाईन."

तो हाडकं तोंडात घट्ट पकडून नदीच्या दिशेने पळत सुटला. त्याला कोणालाही आपलं हाडकं दिसू द्यायचं नव्हतं.

नदीच्या काठी

लालू नदीपाशी पोचला. नदी अगदी शांत होती. तिचं पाणी एखाद्या आरशासारखं — स्फटिक स्वच्छ. ना लाटा, ना गोंगाट. फक्त मधेच एखादा पक्षी पाण्याजवळ येऊन तहान भागवायचा.

नदीवरून जाण्यासाठी एक छोटा लाकडी पूल होता. तो अगदी संकरा. लालू पुलावर चढला. हाडकं तोंडात घट्ट होतं. तो हळूहळू पूल ओलांडत होता.

मध्यभागी पोचल्यावर त्याने सहज खाली पाहिलं. आणि — काय आश्चर्य! त्याला पाण्यात दिसलं — दुसरा एक कुत्रा!

त्या कुत्र्याच्या तोंडातही एक मोठं हाडकं होतं!

आपलंच प्रतिबिंब

लालूला हे समजलं नाही की पाण्यात दिसणारा कुत्रा त्याचं स्वतःचंच प्रतिबिंब आहे. त्याला वाटलं — "अरे! इथे दुसरा कुत्रा आहे, आणि त्याच्या तोंडात माझ्यापेक्षा मोठं हाडकं आहे!"

तो हाडकं नीट पाहू लागला. खरं तर त्याचंच हाडकं पाण्यात प्रतिबिंबित होऊन तसंच दिसत होतं. पण लोभाने त्याची बुद्धी फिरवली होती.

"असं कसं! माझं हाडकं चांगलं आहे, पण ते तर त्याहून मोठं दिसतंय. मला ते ही पाहिजे!"

लालूच्या मनात लोभाची आग पेटली. त्याने विचार केला — "जर मी जोरात गुरगुरून त्याला घाबरवलं, तर तो ते हाडकं सोडून पळून जाईल. मग मी पाण्यात उडी मारून ते उचलू शकतो."

लोभाचा परिणाम

लालू ने तोंड उघडलं. आणि जोरात भुंकला — "वू-वू-वू!"

पण... त्याच्या तोंडात असलेलं हाडकं... तो विसरला होता! जेव्हा त्याने तोंड उघडलं, त्या क्षणी हाडकं घसरून पाण्यात पडलं!

"छप!"

हाडकं पाण्यात बुडालं. पाण्यात लाटा उठल्या. पाण्यातला "दुसरा कुत्रा" — म्हणजे त्याचं प्रतिबिंब — ते ही गायब झालं. कारण ते कुठेच नव्हतं, ते फक्त त्याचं स्वतःचं प्रतिबिंब होतं.

लालू थक्क होऊन पाण्याकडे पाहत राहिला. नदीचं पाणी हाडकं घेऊन पुढे वाहू लागलं. लालू नी पाण्यात उडी मारायचा प्रयत्न केला, पण नदी खूप वेगाने वाहत होती. हाडकं पुढे, खूप पुढे निघून गेलं.

लालू नदीच्या काठी बसला. ओला, थकलेला, भुकेला, आणि — हाडकं नसलेला. त्याचा खूप पश्चाताप झाला.

शिकलेला धडा

लालू डोकं घालून बसला. त्याच्या डोळ्यांत अश्रू आले.

"मला किती चांगलं हाडकं मिळालं होतं! दोन-तीन दिवस पुरलं असतं. पण मी अजून मोठं पाहिजे म्हणून लोभ केला, आणि आता काहीच शिल्लक नाही."

तेवढ्यात नदीकाठी एक म्हातारी मांजर बसून त्याला पाहत होती. तिने हसत म्हटलं —

"लालू बाळ, तू आज एक मोठा धडा शिकलास का? जे आपल्याजवळ आहे, त्याचं समाधान न करता दुसऱ्याचं मोठं हवं म्हणून जो धडपडतो, तो शेवटी दोन्ही गमावतो. लोभ हाच मनुष्याचा सगळ्यांत मोठा शत्रू आहे."

लालूने मांजरीकडे पाहिलं. तिचे शब्द त्याच्या मनात कोरले गेले. त्या दिवसापासून लालू ने ठरवलं की जे मिळेल त्यात समाधान मानायचं.

घरी परतताना

लालू भुकेला घरी निघाला. पण त्याच्या मनात आज वेगळेच विचार होते. तो एका घरापुढे थांबला. एका छोट्या मुलीने त्याला पाहिलं. तिने प्रेमाने त्याच्यासाठी एक रोटीचा तुकडा आणला.

लालूने तो तुकडा घेतला. त्याने आभाराने शेपटी हलवली. आज त्याला तो छोटा तुकडाही खूप मोठा वाटला. कारण आता त्याच्या मनात लोभ नव्हता. होतं — कृतज्ञता आणि समाधान.

गोष्टीचा बोध

लहान मित्रांनो, लालूच्या गोष्टीतून आपण काय शिकलं?

• लोभ माणसाचा सगळ्यांत मोठा शत्रू आहे. जे आहे त्यापेक्षा अधिक मिळवण्याच्या लालसेत आपण हे ही गमावतो.
• आरशात किंवा प्रतिबिंबात जे दिसतं, ते वास्तविक नसतं. कधी कधी आपल्याला दुसऱ्याचं जे दिसतं, ते आपल्याच कल्पनेचा खेळ असतो.
• समाधान हीच खरी श्रीमंती आहे. जे आपल्याजवळ आहे, त्याचं मूल्य ओळखा.
• दुसऱ्याकडे जे आहे, त्याची तुलना करण्यापेक्षा स्वतःकडे जे आहे, त्याचा आनंद घ्या.

म्हणून पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्हाला वाटेल की दुसऱ्या मुलाची खेळणी, चॉकलेट, पुस्तकं तुमच्यापेक्षा चांगली आहेत — तेव्हा लालूची आठवण ठेवा. आपल्या तोंडातलं हाडकं सांभाळा. कारण कधी कधी प्रतिबिंबात जे मोठं दिसतं, ते मुळी अस्तित्वातच नसतं!

॥ लोभ करू नये, समाधान मानावे — हीच सुखाची गुरुकिल्ली ॥